امروزه افراد زیادی این کلمه را شنیده اند بی آن که معنای دقیق و درست آن را بدانند. واژه اکولاژ اولین بار در دهه ۱۹۹۰ مطرح شد و به نوع متفاوتی از اقامتگاه گفته می شود که از لحاظ ساختار و نحوه مدیریت با دیگر اقامتگاه ها تفاوت دارند. اکولاژ بیشتر در نواحی دورافتاده و بکر طبیعی و در مکان هایی مثل محیط های طبیعی بکر، سواحل، جنگل ها و کوهستان های بدیع و دست نخورده ساخته می شود. اما هتل های سبز که گاهی با اکولاژ اشتباه گرفته می شوند بیشتر در شهرها و مناطق شهری دیده می شوند. البته هم اکولاژ و هم هتل های سبز هر دو بر مولفه هایی مثل مسئولیت زیست محیطی و به حداقل رساندن تاثیرات منفی حضور انسان در طبیعت تاکید دارند.

در بهترین و ایده آل ترین اکولاژها از منابع انرژی تجدیدپذیر، خدمات بازیافت، سرویس های بهداشتی دوستدارطبیعت، روشنایی های کارآمد و بهینه، غذاهای محلی، پارچه ها و حوله های ارگانیک، شوینده ها و تمیزکننده های غیرسمی، ظروف غیریکبار مصرف و غیرپلاستیکی، روش های حفاظت از آب و دیگر روش های متمرکز بر حفظ طبیعت استفاده می شوند.اکولاژها نقش پررنگی در حفاظت از طبیعت، محیط زیست و حیات وحش دارد و اهدافش را بر آموزش و آگاهی بخشیدن به بازدیدکنندگان در مورد گیاهان و اکوسیستم محلی متمرکز کرده است. اکولاژ با فرهنگی بومی منطقه ارتباطی تنگاتنگ دارد و حتی تاثیر سنت ها و فرهنگ و زندگی مردم بومی و محلی را می توان در نوع و طراحی این اقامتگاه ها هم مشاهده کرد.به این ترتیب، اقامتگاه های اکولاژ مفهوم اکوتوریسم را به عنوان مدل کسب و کاری پایدارتر و طولانی مدت ارائه می کنند که می تواند بدون آسیب زدن به ساکنین محلی و طبیعت و محیط زیست منطقه دستاوردهای مالی سریعی را داشته باشد.

یکی از بزرگ ترین مسائل و مشکلاتی که اکولاژها و همین طور هتل های سبز با آن روبرو هستند فقدان معنا و مفهوم جهانی برای آن هاست. در حقیقت، اکولاژ را هر منطقه و کشوری به یک مفهوم ترجمه کرده و اتفاق نظری بین این مفاهیم وجود ندارد. این که تفاوت اقامتگاه بومگردی، هتل سبز و اکولاژ چیست در هر منطقه به یک معنی تعبیر می شود. چطور می توان مشخص کرد که این اقامتگاه واجد شرایط اکولاژ بودن است یا نه؟ چه کسی تعیین می کند که کدام اقامتگاه باید اکولاژ نامیده شود و کدام هتل سبز است؟

متاسفانه بسیاری از گواهینامه های معتبر و شناخته شده جهانی که برای هتل های سبز صادر می شوند برای یک اکولاژ بسیار هزینه بر هستند. زیرا اکولاژها اغلب کوچک هستند و به جای شرکت های بزرگ توسط کارآفرین های مستقل و نوپا مدیریت می شوند. اما مسافران ماجراجو و طبیعت گرد که می خواهند اکولاژی را برای اقامت انتخاب کنند به دنبال برخی گواهینامه ها و تاییدیه ها هستند. بسیاری از این تاییدیه ها مثل گرین سیل (Green Seal) در آمریکا بخشی از شبکه جهانی Global Ecolabelling Network است که گروهی غیرانتفاعی است که در سرتاسر جهان فعالیت دارد. هدف این گروه ها بهبود، ارتقاء و توسعه سیستم ها، محصولات و سرویس های دوستدار محیط زیست است.

هرچند مفهومی جهانی و استاندارد برای اکولاژ وجود ندارد، اما به طور کلی یک اقامتگاه اکولاژ باید دارای شرایط زیر باشد:

  • اکولاژ در محیطی کاملا طبیعی یا در ناحیه ای روستایی و در فاصله کمی از مناطق طبیعی قرار گرفته است و تحت تاثیر نشانه های تمدن شهری مثل آلودگی، سر و صدا، ترافیک و … قرار ندارد.
  • اکولاژ معمولا کوچک است و کمتر از ۳۰ اتاق دارد.
  • اکولاژ از سیستم هایی استفاده می کند که دوستدار محیط زیست باشند و طبیعت را از آلودگی و نابودی و تخریب محافظت کنند.
  • اکولاژ اغلب از تاکتیک ها و روش های ذخیر انرژی استفاده می کند و در پی استفاده از تکنولوژی انرژی تجدیدپذیر است.
  • اکولاژ معمولا راهنمایان طبیعت گردی را استخدام می کند که یا به صورت تجربی یا آکادمیک آموزش دیده اند و با زیست بوم و طبیعت منطقه و فرهنگ و رسم و رسوم مردم محلی و بومی کاملا آشنایی دارند.
  • در اکولاژها کتاب ها، پوسترها، نقشه ها، عکس ها و گفتگوهای آموزشی و طبیعت محوری وجود دارد که در نهایت باعث افزایش آگاهی اقامت کنندگان راجع به منطقه می شود.
  • اکولاژ با به کارگیری مردم محلی و آموزش آن ها باعث اشتغال زایی و درآمدزایی مردم بومی می شود.
  • اکولاژ به میهمانان، کارکنان و بازدیدکنندگان در مورد اهمیت و ارزش اکوسیستم سالم آگاهی می دهد و به آن ها یاد می دهد که چطور بدون تخریب و اثرگذاری بر طبیعت، از آن لذت ببرند.
  • اکولاژ ارتباط مستقیمی با اقتصاد محلی دارد و اکوسیستم را به عنوان راهی موثر برای درآمدزایی و اشتغال زایی پایدار و طولانی مدت مردم محلی بدون آسیب رساندن به معیشت روزمره آن ها معرفی می کند.